Το “Σύνδρομο της Σπηλιάς” και ένα συνέδριο για την τροφή

Κάθε χρόνο πραγματοποιείται στην Οξφόρδη ένα συνέδριο με αντικείμενο την τροφή των ανθρώπων. Φέτος το θέμα του συμποσίου είναι “Τροφή και Φαντασία”. Δεν πρόκειται βέβαια για διαγωνισμό μαγειρικής αλλά για μια συζήτηση που εξερευνά τις νέες (και συχνά παλιές) συνήθειες των ανθρώπων, όπως φέτος τον άνθρωπο -τροφοσυλλέκτη (μια σπαρακτική αναπαραγωγή της ανθρώπινης φαντασίωσης για επιστροφή στον αγνό κόσμο των Πρωτοπλάστων και την Χρυσή Εποχή των ανθρώπινων πολιτισμών), την φανταστική κουζίνα της μεσαιωνικής Ιαπωνίας, αλλά και την απελευθέρωση της δύναμης της φαντασίας μέσω της τροφής ώστε να δημιουργήσουμε το μέλλον που θέλουμε. Αν το καλοσκεφτείς, η πρώτη γυναίκα που παράχωσε τα κουκούτσια από τους καρπούς που έτρωγε αμέριμνη στην γη, εβαλε κυριολεκτικά τον σπόρο μιας μεγάλης ανθρώπινης επανάστασης.

Για να σας δώσω να καταλάβετε τον τρόπο προσέγγισης και το επίπεδο των προσκεκλημένων, μεταξύ των ομιλητών είναι η συγκλονιστική συγγραφέας Μάργκαρετ Ατγουντ, ενώ στην (εικονική) κουζίνα του Συμποσίου, ο σεφ Skye Gyngell φαντάζεται την Άνοιξη στην πράσινη καρδιά του Λονδίνου, η Junya Yamasaki περιστρέφει ένα ωκεάνιο χαϊκού από το Τόκιο μέσω της Ινδίας στο Λος Άντζελες και ο Vigilio Martinez κάνει τα μαγικά του στη Λίμα του Περού.

Αυτό που μου έκανε εντύπωση και στάθηκε αφορμή γι’ αυτό το κείμενο είναι η αφίσα του Συνεδρίου. Φιλοτεχνημένη από τον Jake Tilson, δείχνει ένα γεμάτο ψυγείο το οποίο με μια δεύτερη και τρίτη ματιά διαπιστώνουμε ότι έχει καταληφθεί από ετερόκλητα αντικείμενα. Η αφίσα αγγίζει μια περιοχή της ανθρώπινης συμπεριφοράς η οποία σχετίζεται με το φαγητό αλλά σχολιάζει την λαίμαργη συσσώρευση αντικειμένων, συμπεριλαμβανομένων των τροφίμων, που όλοι λίγο ως πολύ διαπιστώσαμε τον περασμένο χρόνο.

Ο εγκλεισμός με αφορμή την επιδημία και την υγειονομική κρίση ξύπνησε στους ανθρώπους πρωτόγονα ένστικτα επιβίωσης. Ο αμερικανός ψυχίατρος Αρθουρ Μπέργκμαν μιλά για “το σύνδρομο της σπηλιάς”. Το σύνδρομο επηρεάζει άτομα που είναι ανήσυχα για την μετά την πανδημία ζωή και απρόθυμα να εγκαταλείψουν την απομόνωση μετά από περισσότερο από ένα χρόνο ζωής με παραγγελίες για το καταφύγιό τους.

Η υλοποίηση στην καθημερινότητα σεναρίων ταινιών του Χόλυγουντ, προκάλεσε σοβαρές ψυχολογικές μετακινήσεις, ανατροπές και παλλινδρομήσεις. Δεν πρόκειται πλέον για το “σύμπλεγμα της Κατοχής” όπως ειρωνεύονταν τους γονείς μας κάποιοι δημοσιογράφοι. Αναγκασμένοι να μένουν σε αυτήν την χωρίς (ακόμη) σίδερα φυλακή, οι ΄κάποτε παντοδύναμοι μιλένιαλς άρχισαν να μαζεύουν τρόφιμα, ηλεκτρονικά γκάτζετς, αναμνηστικά από ταξίδια δεύτερο χέρι, προϊόντα που αγόρασαν από το διαδίκτυο και τα οποία μάλλον δεν θα τους ενδιέφεραν υπό φυσιολογικές συνθήκες, όταν ένα ποτό των 20 ευρώ άξιζε σαφώς περισσότερο από ένα μπατίκ μαξιλαράκι Δίκαιου Εμπορίου από την Μαδαγασκάρη, για τον βουλιαγμένο καναπέ.

Και δεν έιναι μόνο αυτό. Ο εγκλεισμός οδήγησε σε πωλήσεις 643 δισεκατομμυρίων δολαρίων από τα applications των “έξυπνων” τηλεφώνων μιας μόνο εταιρείας, και μόνο για το 2020, που αντιστοιχεί σε αύξηση 24%. Πωλήσεις συχνά άυλων ψηφιακών προϊόντων και υπηρεσιών αναισθητοποίησης των συναισθημάτων απέναντι στον από τηλεοράσεως βομβαρδισμό τρόμου. Αναρωτιέται κανείς εύλογα, σε ένα σύστημα που μετρά τα πάντα με αριθμούς, αφού ο εγκλεισμός αποφέρει τέτοια κέρδη, γιατί να μην συνεχιστεί και διευρυνθεί η κουλτούρα της απομόνωσης;

Η απομόνωση και ο κυβερνητικός και υπερκρατικός έλεγχος στις καθημερινές δραστηριότητες επέβαλλε μια σειρά από ψυχαναγκαστικές κινήσεις και νέες αγωνίες:

Φοράω μάσκα; Πήρα αναπληρωματική μήπως σπάσει το κορδόνι; Εχω αρκετό αντισηπτικό; Να πάω επίσκεψη ή μήπως είμαστε εκτός της κοινωνικής φούσκας; Εστειλα το σωστό νούμερο για να μου δώσει το απρόσωπο κέντρο άδεια να βγω από το σπίτι μου; Γύρισα έγκαιρα πριν την απαγόρευση κυκλοφορίας από τις δυνάμεις κατοχής;

Η επιτυχημένη συνταγή διαχωρσιμού των ανθρώπων, το “διαίρει και βασίλευε”, εφαρμόστηκε στην πρώτη περίοδο ως “Κράτησέ τους χωριστά ώστε να φοβούνται ένας-ένας” και στην δεύτερη περίοδο, “επέβαλλε τον διαχωρισμό των εκλεκτών” αυτών με τις σύριγγες έναντι όσων ισχυρίζονται πως “Δεν θα κάνω το εμβόλιο για να μην αλλοιωθεί το DNA μου” (Δημήτρης Γιαννακόπουλος, φαρμακοβιομήχανος ΒΙΑΝΕΞ).

Το Σύνδρομο της Στοκχόλμης, η απροθυμία του ομήρου να αποχωριστεί τον θύτη-εκβιαστή που έχει ερωτευθεί ως σωτήρα του από τον κακό έξω κόσμο, έρχεται τώρα στο προσκήνιο. Είναι το πάθος του ηρωινομανούς που αναζητά παθιασμένα την βελόνα, την πρώτη και την δεύτερη, αύριο την τρίτη και την τέταρτη, αλλά και οι κάποτε φυσιολογικές ανθρώπινες ανασφάλειες οι οποίες πλέον αποκτούν ισχυρό εκθέτη: “Θυμάμαι πώς να συναναστραφώ πάλι;” “Δυσκολευόμουν με τις σχέσεις πριν, πώς θα είναι τώρα;”, “Πώς θα με δουν οι φίλοι με τα κιλά της φυλακής, συγγνώμην κρεπάλης, λάθος κατάθλιψης;”

Σύμφωνα με την έρευνα της Αμερικανικής Ψυχολογικής Εταιρείας, το 49% των ερωτηθέντων ενηλίκων αναφέρουν ότι αισθάνονται ανήσυχοι για την επιστροφή τους στην κοινωνία – και το 48% των εμβολιασμένων ενηλίκων συμφωνούν. Η εθνική κατάθλιψη που προήλθε από την πολιτική των μνημονίων που ακολούθησε ο πολιτικός κόσμος της Ελλάδας, από τον ακροδεξιό ΛΑΟΣ ως τον κάποτε ακραίο ΣΥΡΙΖΑ, εντάθηκε από την πολιτική του φόβου που επέβαλλε και πάλι το πολιτικό φάσμα Αριστεράς-Δεξιάς.

Η ζημιά έγινε, είναι όμως αναστρέψιμη.

Δείπνα με στενούς φίλους σε βεράντες και ταράτσες, ποτάκια σε ανοιχτούς χώρους και μαριδούλα σε κεντράκια που κάποτε σνόμπαρες, ταξίδια στην επαρχία για επαφή με την πραγματική ζωή που δεν πλάστηκε από τσιμέντο αλλά από χώμα και νερό, αποχή από την σύγκριση και την κριτική και ενδυνάμωση της ταυτότητας ενός εκάστου απέναντι στην υστερία και την επιθετικότητα, κλείσιμο της τηλεόρασης και διάβασμα βιβλίων κάτω από την ομπρέλα, είναι μερικά βήματα στο διάλειμμα του καλοκαιριού και πριν ντόπιοι και παγκόσμιοι δήμιοι περάσουν στην εφαρμογή του επόμενου σεναρίου ψυχολογικού πολέμου.

Οσο για το ψυγείο των πανδημικών αποκτημάτων, θα μας θυμίζει πως η φαντασία είναι εκείνη που καθορίζει τις επιλογές μας και τα αποτελέσματά τους. Η φαντασία μεγενθύνει τους φόβους ή βρίσκει λύσεις στα προβλήματα. Η σωτηρία της ψυχής είναι πολύ μεγάλο πράγμα, τελικά.