Για τα πανηγύρια του καλοκαιριού

Χρήστος Καγάρας: Στο Πανηγύρι της Παναγίας

Ωρέ ν’ οι κλέφτες λέει ξουρίζονταν μπω-μπω,

οι κλέφτες πω-πω ν’ οι κλέφτες.

Χορεύουν τα κλεφτόπουλα πω-πω,

οι κλέφτες πω-πω ν’ οι κλέφτες.

Ώρε με τα γυαλιά ξουρίζονταν μπω-μπω,

οι κλέφτες πω-πω ν’ οι κλέφτες.

Ώρε κι ο καπετάνιος χόρευε μπω-μπω,

οι κλέφτες μπω-μπω ν’ οι κλέφτες.

Υπάρχει άλλη τέχνη που να εκφράζει την ελληνική ψυχή σε κάθε πτυχή της, από τον χορό; Στις καλές και στις δύσκολες εποχές, στα γλέντια του γάμου και στα διαλείμματα του πολέμου, ο χορός σηματοδοτεί τoυς σταθμούς στην ζωή της ελληνικής κοινωνίας από την μακρινή αρχαιότητα περνώντας από τους Μέσους χρόνους και φθάνοντας ως τις μέρες μας.

«Εις δε το Κολινδρόν αποκλεισθέντες οι πεζοί και ανθέξαντες, επιστρέψαμεν πάλιν νικηταί και τροπαιούχοι εις την θέσιν μας τραγωδούντες και χορεύοντες», θυμάται ο Νικόλαος Κασομούλης. Στα διαλείμματα του πολέμου οι Έλληνες πολεμιστές έτρωγαν, έπιναν και χόρευαν, διηγούμενοι τις νίκες τους με τα ηρωικά τραγούδια και τους χορούς τους.

Θεόφιλος Χατζημιχαήλ: Ο Κατσαντώνης στα Τζουμέρκα

Κι αν τα χρόνια του πολέμου έχουν κοπάσει, κι οι Κλέφτες κι οι Αρματολοί, λιγότερο από δυο αιώνες μετά την Παλιγγενεσία, δείχνουν να έχουν ξεχαστεί, οι Έλληνες εξακολουθούν να χορεύουν στις χαρές τους.

Τα πανηγύρια στους αυλόγυρους των εκκλησιών, στα άλση γύρω από τα ξωκκλήσια, ακόμη, που ανοίγουν μια φορά τον χρόνο στην εορτή του αγίου τους,  συνάντησαν την σφοδρή αντίδραση μερίδας του κλήρου, άντεξαν όμως και ενσωματώθηκαν σχεδόν ως συνέχεια του καθ’ αυτώ θρησκευτικού δρωμένου, εκτός του ναού, με τον ιερέα συχνά να σέρνει πρώτος τον χορό.

Στα μεγάλα πανηγύρια του καλοκαιριού, Προφήτη Ηλία, Κοιμήσεως της Θεοτόκου, κ.ά., η κοινότητα διασκορπισμένη στην Ελλάδα και στο εξωτερικό ανταμώνει και επανασυνδέεται. Όπως τον παλιό καιρό, βλέμματα και προξενιές πλέκονται για να διασφαλιστεί η συνέχεια της ύπαρξης με τις ευλογίες του συνόλου. Εμπορικές συναλλαγές, αναγκαίες προμήθειες του χειμώνα, μικροπολυτέλειες και μικροχαρές, συνδέονται χάρις στο ελληνικό πανηγύρι.

Γιώργος Μυλωνάς: Πανηγύρι στην Λάιστα

Η πρακτική του χορού δεν περιορίζεται στα χωριά μας, αλλά η αξία των παραδόσεων και των συνηθειών του λαού μας αναγνωρίζεται και εξαίρεται ως αναπόσπαστο και κυρίαρχο μέρος της συλλογικής εθνικής αυτοσυνειδησίας.

«Αι χορεύτριαί μας κορίτσια των καλύτερών μας οικογενειών χόρεψαν με το ωραίον αρχαϊκόν ένδυμα τους Ελληνικούς χορούς και πιστοποίησαν με την χάριν των κινήσεων και την ευγένειαν των στάσεων ότι πραγματικώς οι διατηρηθέντες χοροί είναι οι κυκλικοί χοροί των αρχαίων, τους οποίους χόρευαν πέριξ των βωμών», γράφει το 1912 η πρωτοπόρος φεμινίστρια, πρωτεργάτις της ανάδειξης της Ελληνικής παράδοσης και ιδρύτρια του Λυκείου των Ελληνίδων, Καλλιρρόη Παρέν.

Και ο ρομαντικός ελληνολάτρης θεμελιωτής της σύγχρονης ελληνικής μουσικής σχολής, Γεώργιος Λαμπελέτ, συνεπικουρεί υπογραμμίζοντας την σημασία της ελληνικότητας στην μουσική μας παιδεία:  «το εθνικότερον, δημιουργικότερον, αληθινότερον έργον το οποίον θα κάμουν οι Έλληνες μουσουργοί είναι η καλλιέργεια της ελληνικής μελωδίας με την εφαρμογήν της πολυφωνίας και η τεχνική ανάπτυξής της, επί τη βάσει της αντιστίξεως και της fuga».

Ακόμα και γι’ αυτούς που επιμένουν στα ισοπεδωτικά Δυτικά ακούσματα, το πραγματικό γλέντι, η πραγματική έκφραση των συναισθημάτων, αρχίζει όταν ακούγονται τα παραδοσιακά τραγούδια, τα συρτά και οι μπάλοι. Συχνά  πρωταγωνιστής είναι το κλαρίνο, ένα κεντροευρωπαϊκό εφεύρημα που οι Έλληνες πήραν από τις Βαυαρικές στρατιωτικές μπάντες, και το προσάρμοσαν στα ελληνικά ακούσματα αντικαθιστώντας την φλογέρα, τόσο που, σήμερα τα παραδοσιακά τραγούδια και οι θεράποντες του είδους, συχνά αποκαλούνται «τα κλαρίνα».

Θεόφιλος Χατχημιχαήλ: O Στρατηγός της Πελοποννήσου, Θεόδωρος Κολοκοτρώνης εις τον κάμπον της Λέρνης λίμνης συναθροίζει τους nικητάς του Δράμαλη.

Λογιών-λογιών βέβαια τα ακούσματα και οι μουσικές. Άλλα ελληνοπρεπή και πανάρχαια, σαν τον Τσακώνικο της Πελοποννήσου, και άλλα, ζηλώσαντα αιγυπτιακά ή ινδικά μοτίβα που πάντως βρίσκονται κοντύτερα εκφραστικά στον λαό μας από τις άναρθρες κραυγές δήθεν ευρωπαϊκών ακουσμάτων.

Ρέγκος Πολύκλειτος: Σκυριανό Πανηγύρι

Στην σημερινή Covid-19 εποχή της κοινωνικής αποστασιοποίησης είναι αναγκαίο οι Έλληνες να εξακολουθήσουν να χορεύουν και να τραγουδούν στον κύκλο του χορού, στις ατομικές και στις συλλογικές περιστάσεις. Όπως σε όλα, έτσι και στον χορό και τα πανηγύρια θα υπάρξουν αλλαγές. Έχουμε όμως τα διδάγματα και τους τρόπους να τα προσαρμόσουμε και να προσαρμοστούμε για να επιβιώσουμε. Το κάναμε σε εποχές θεοκρατικές, και σε εποχές Οθωμανικής δουλείας. Μπορούμε και τώρα.

Όπως και την Λαμπρή που πέρασε, χιλιάδες Έλληνες που δεν θα το σκέφτονταν σε άλλες εποχές, ανέπτυξαν δίκτυα επικοινωνίας για να πάρουν το Άγιο Φως στα σπίτια τους, και βγήκαν στα μπαλκόνια τους για να ψάλλουν μέσα από τα βάθη της ύπαρξής τους το ουρανομηκες «Χριστός Ανέστη».

Απέδειξαν έτσι ότι οι  παραδόσεις μας για να επιβιώσουν δεν έχουν ανάγκη από κραυγές, τραμπουκισμούς, ψευτοπαλληκαριές και εκμετάλλευση πονηρών πολιτευτών, όπως συνέβη τις προάλλες στο πανηγύρι στην Αλίαρτο, ενέργειες που δίνουν λαβή για την επιβολή της εξουσίας έναντι του λαού. Οι καιροί επιβάλλουν την ψύχραιμη και έξυπνη διαχείριση του αντιπάλου.

Για τον Έλληνα «γλυκιά η ζωή κι ο θάνατος μαυρίλα», διδάσκει ο εθνικός ποιητής Διονύσιος Σολωμός. Για αυτό και μόνο αξίζει να υπερασπιστούμε τα πανηγύρια του καλοκαιριού, να προστατεύσουμε τις γιορτές και το ελληνικό έθος.

Όπως ετούτο το Ναξιώτικο τραγούδι διηγείται :

Xορέψετε, χορέψετε, τα νιάτα να χαρείτε,

γιατί σε τούτο το ντουνιά δε θα τα ξαναβρείτε

Δώστε του χορού να πάει,

τούτ’ η γης θα μας εφάει.

Όσοι έχουνε καλή καρδιά και ταχτικά γλεντούνε

μονάχα αυτοί τον ψεύτικο τον κόσμο θα χαρούνε.

Tούτ’ η γης που την πατούμε

όλοι μέσα θε να μπούμε.

Χορέψετε, χορέψετε παπούτσια μη λυπάστε,

μα κείνα ξεκουράζονται τη νύχτα που κοιμάστε.

ΕΙΡΗΝΗ ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΥ

Λύκειο Ελληνίδων

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.