1453 – 1821 Αδιαλείπτως Επανιστάναι  

  ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ 1821

 

Επί τέσσερις αιώνες πικρής σκλαβιάς ο Ελληνισμός δεν έπαψε ούτε χρονιά, ούτε μέρα, να αγωνίζεται για να αποτινάξει τον Οθωμανικό ζυγό.

Μετά το Βυζάντιο

Από τα πρώτα κιόλας χρόνια μετά την Άλωση, ο Ελληνισμός, είτε αυτόνομα και τοπικά, είτε γενικευμένα, συνεργαζόμενος και συνεπικουρούμενος από ξένες δυνάμεις, όποτε τα δικά τους γεωστρατηγικά σχέδια συνέπιπταν με την προοπτική της δημιουργίας ελληνικής κρατικής οντότητας, επεχείρησε να αποτινάξει την Οθωμανική κυριαρχία.

Οι ξένοι είχαν βεβαίως τις δικές τους βλέψεις στην ίδια περιοχή. Σκοπός τους δεν ήταν η ανασύσταση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, την οποίαν πολέμησαν όσο ήταν βασιλεύουσα.

Το Βυζάντιο όμως αποτελούσε ένα ενοχλητικό μεν, απαραίτητο δε ανάχωμα. Με την πτώση της Κωνσταντινουπόλεως, η Δύση βρέθηκε προ του κινδύνου μιας ανεξέλεγκτης βαρβαρικής επεκτάσεως. Γι’ αυτό και αμέσως μετά την Άλωση, οι εκκλησιαστικές έριδες που επί αιώνες είχαν ταλαιπωρήσει τον εκχριστιανισμένο Ευρωπαϊκό κόσμο, φάνηκε να παραμερίζονται.

Επί πάπα Πίου Β΄ επιχειρείται η οργάνωση σταυροφορίας προς ανακατάληψιν των «χριστιανικών γαιών». Η επιχείρηση που σχεδίαζε ο πάπας θα είχε βέβαια χαρακτήρα σταυροφοριακό. Τότε, όπως και τώρα, οι Δυτικοί έβλεπαν με ενδιαφέρον την προοπτική της οικονομικής διείσδυσης στην Ανατολή, η οποία περνούσε τότε όπως και τώρα μέσα από τα πολυπόθητα εδάφη του ελληνικού ζωτικού χώρου.

Χαρακτηριστικό του κλίματος της εποχής, είναι το ύφος της επιστολής που απευθύνει στον δόγη της Ενετικής Δημοκρατίας, Χριστόφορο Μαύρο, ο Πάπας Πίος Β΄, στις 8 Νοεμβρίου 1463.

«Άμα φανής», του γράφει, «επί του Βουκενταύρου, ενδεδυμένος την πολύτιμον στολήν, ου μόνον η Ελλάς, αλλά και η Ασία θα λάβωσι τα όπλα. Μεγάλη τη Δημοκρατία τιμή και όφελος τη Χριστιανοσύνη θέλουσι προσγίνει άμα υμείς ενωθείτε μεθ΄ ημών, αφού μάλιστα πρόκειται περί πολέμου υπέρ της θρησκείας του Σωτήρος».

Και στον δούκα της Βουργουνδίας: «Όλος ο χριστιανικός κόσμος ήκουσε την υπόσχεσίν σας, συνεπεία της οποίας οι Ενετοί ανεθάρρησαν, οι Ούγγροι ελπίζουσι να εκδικηθώσι τους σκληρούς των εχθρούς, όλη η Ελλάς και η Σλαβωνία σκέπτονται περί ελευθερίας…».

Ας προσέξει ο αναγνώστης μια σημαντική λεπτομέρεια: και στις δυο επιστολές γίνεται λόγος όχι για την Κωνσταντινούπολη και το Βυζάντιο, αλλά για την Ελλάδα. Αυτό εις απάντησιν όσων υποστηρίζουν ότι ο ελληνισμός χάθηκε και ως έννοια ακόμη στα χρόνια του Βυζαντίου, και ανεκαλύφθη και επεβλήθη με τον Διαφωτισμό.

Όσον αφορά εις τας σχέσεις Ελλήνων και Δυτικών, πρέπει να επισημάνουμε δυο γεγονότα που είναι χαρακτηριστικά. Το πρώτο είναι ότι στους στόλους των μεγάλων ναυτικών κρατών, και ιδιαιτέρως της ιταλικής χερσονήσου, υπηρετούσαν ως μισθοφόροι και αξιωματικοί, πλήθος Ελλήνων. Το δεύτερο, πως ανάμεσα στους Δυτικούς που εξεστράτευσαν στην Ελλάδα κατά την διάρκεια του πρώτου Βενετοτουρκικού πολέμου (1463 – 1479 ) και αρχιστράτηγος στην Πελοπόννησο, ήταν και ο Σιγισμούνδος Μαλατέστα, πνευματικό τέκνο του «τελευταίου Έλληνος φιλοσόφου» Γεωργίου Πλήθωνος Γεμιστού. Ο Σιγισμούνδος ήταν μάλιστα αυτός που παρέλαβε και μετέφερε στην Ιταλία τα οστά του πνευματικού του καθοδηγητή, για να τα αποθέσει αργότερα, το 1466, στο μνημείο το οποίο ανήγειρε γι’ αυτό τον σκοπό στο Ρίμινι.

Τέσσερεις αιώνες αγώνων

Αλλά και οι Έλληνες στα υπόδουλα ελληνικά εδάφη, ποτέ δεν απεδέχθησαν την κατάκτηση, ούτε καν ως πολιτειακή κατάστασή τους, παρά τα όσα εξ ορισμού ήσαν υποχρεωμένοι να υπομένουν. Συνεπείς στο φυλετικό ορμέμφυτο, δεν θα απολέσουν ποτέ την έμπρακτη επιθυμία τους για εθνική ανεξαρτησία.

  • Η Μάνη επαναστατεί το 1481 υπό τον θρυλικό Κροκόνδειλο Κλαδά. Την ίδια χρονιά επαναστατεί και η Χειμάρρα.
  • Μεταξύ 1492 και 1496 επαναστατούν η Ήπειρος και η Θεσσαλία.
  • Το 1585 επαναστατούν η Ακαρνανία και η Ήπειρος, υπό τους Γρίβα, Δράκο και Μαλάμο.
  • Από το 1603 ως το 1624 όλος ο Ελληνισμός, από την Κύπρο ως την Μάνη και την Ήπειρο, εξεγείρεται.
  • Το 1616 ο Επίσκοπος Τρίκκης Διονύσιος ηγείται της δραματικής εξεγέρσεως που οδήγησε και στον μαρτυρικό του θάνατο.
  • Στο διάστημα 1645 – 1685 επαναστατούν η Κρήτη, η Πελοπόννησος, η Ακαρνανία, η Στερεά.
  • Τον 18ο αιώνα, με ηυξημένο το ενδιαφέρον της Ρωσίας, προς την οποία είχαν πλέον στρέψει οι Έλληνες τις ελπίδες τους, μετά την ειρήνευση μεταξύ Ενετών και Σουλτάνου το 1573, πραγματοποιείται πλήθος τοπικών εξεγέρσεων και σε μεγάλη κλίμακα, με κορυφαία τα Ορλωφικά.

Η απελευθέρωση των υπόδουλων στους Οθωμανούς Ελλήνων, έλαβε διαστάσεις πανευρωπαϊκού ζητήματος. Η ελευθερία των Ελλήνων αντιμετωπίζεται ως πράξη εμβληματική, εις την οποίαν προσβλέπει κάθε πολιτισμένος Άνθρωπος. Αυτό εξηγεί και το ότι η πρώτη χώρα που αναγνώρισε την Ελληνική ανεξαρτησία είναι η μακρινή Αϊτή. Το Ελληνικό ζήτημα, είναι ζήτημα πανευρωπαϊκό και παγκόσμιο.

Χαρακτηριστικό των συνεννοήσεων που λαμβάνουν χώραν λίγα χρόνια πριν την Εθνεγερσία, είναι και το ακόλουθο απόσπασμα από επιστολή της Αικατερίνας Β΄ της Ρωσίας προς τον Αυτοκράτορα Ιωσήφ Β΄ της Αυστρίας:

«Πέποιθα, ως εκ της απεριορίστου προς Υμάς εμπιστοσύνης ότι, εάν αι επιτυχίαι ημών εν τω τουρκικώ πολέμω επιτρέψωσιν ημίν ν’ απαλάξωμεν την Ευρώπην εκ του εχθρού του χριστιανικού ονόματος και να εκδιώξομεν αυτόν εκ της Κωνσταντινουπόλεως, η Υ.Μ. δεν θα αρνηθή την συνδρομήν Αυτής, προς ανίδρυσιν της αρχαίας γραικικής μοναρχίας επί των ερειπίων της βαρβάρου οθωμανικής κυβερνήσεως.

Αλλά και ο Μέγας Ναπολέων έγραφε προς το Διευθυντήριο, στα 1797 : «Εν Αλβανία και Ελλάδι ενθυμούνται ακόμη την Σπάρτην και τας Αθήνας. Διατηρώ αλληλογραφίαν μετά των επισημοτέρων του τόπου αρχηγών, και η Ελλάς ίσως αναγεννηθή εκ της τέφρας της».

Ο 19ος αιώνας είναι πλήρης επαναστάσεων. Οι αρματολοί του Ολύμπου, ο Νικοτσάρας, ο παπα-Ευθύμης Βλαχάβας, οι Κολοκοτρωναίοι, γράφουν λαμπρές σελίδες δόξας και θυσίας, που θα ανοίξουν το δρόμο για τον μεγάλο ξεσηκωμό.

Όλες αυτές οι ενέργειες που περιγράψαμε συνοπτικά, δεν θα είχαν πραγματοποιηθεί, εάν οι ΄Ελληνες δεν φρόντιζαν, στο πέρασμα των μακρών αιώνων της σκλαβιάς, να είναι ετοιμοπόλεμοι ψυχικά, πνευματικά και υλικά. Με την εμπειρία που είχαν αποκτήσει από τις αλλεπάλληλες επαναστάσεις και εξεγέρσεις αιώνων, εξεγέρσεις «αντικειμενικά» χωρίς ελπίδα για επιβολή εμπρός στις υπέρτερες δυνάμεις των Οθωμανών, μπόρεσαν, στο κατάλληλο κύμα των συγκυριών, να δράσουν συντονισμένα και αποτελεσματικά, και με μια μεγαλειώδη υπερπροσπάθεια, να αποτινάξουν τα δεσμά της σκλαβιάς.

ΕΙΡΗΝΗ ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΥ

(Δημοσιεύθηκε στο φ.295 της Εθνικής Εφημερίδος ΕΜΠΡΟΣ)

 

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.