ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ: Νοέμβριος

Χωρίς τίτλο

Επιμέλεια: Μελιτίνη Δοντά

Το Φθινόπωρο είναι η Άνοιξη του Χειμώνα. Ο Νοέμβριος είναι ο μήνας που η Πούλια, το σμήνος των Πλειάδων δύει, λίγο πριν την ανατολή του ηλίου, προμηνύοντας τον ερχομό του χειμώνα. Για τους γεωργούς, είναι σημάδι πως πρέπει να τελειώνουν με τα σπαρτά τους, και για τους κτηνοτρόφους, να κατεβούν στα χειμαδιά. «Η Πούλια βασιλεύοντας, πίσω της παραγγέλνει, μήτε τσομπάνος στα βουνά, μήτε γεωργός στους κάμπους».

Κατά το Γρηγοριανό ημερολόγιο, ο Νοέμβριος είναι ο ενδέκατος μήνας του έτους και έχει 30 ημέρες. Το όνομά του προέρχεται από το λατινικό novem, που σημαίνει εννέα, αφού για τους Ρωμαίους το έτος άρχιζε τον μήνα Μάρτιο. Αργότερα, από τον αυτοκράτορα Νουμά Πομπήλιο (754 π.Χ. – 673 π.Χ.), τον δεύτερο μετά τον Ρωμύλο, προστέθηκαν οι μήνες Ιανουάριος και Φεβρουάριος, οπότε ο Νοέμβριος πέρασε στην 11η θέση, διατηρώντας όμως την αρχική του ονομασία. Για τους αρχαίους Έλληνες, ο Νοέμβριος συμπίπτει με τον 5ο μήνα του Αττικού έτους ο οποίος ονομάζεται Μαιμακτηριών. Το όνομά του προέρχεται από τον Δία Μαίμακτο, ένα από τα προσωνύμια του θεού Δία, ο οποίος αποκαλούνταν Μαιμάκτης, δηλαδή θυελλώδης. Ήταν ο θεός ο επιβλέπων των καιρικών συνθηκών, γι’ αυτό οι θνητοί εόρταζαν προς τιμήν του τα Μαιμακτήρια, προκειμένου να εξασφαλίσουν την ευμένειά του, ο καιρός να μην είναι επικίνδυνος για τον άνθρωπο, τα ζώα και τις καλλιέργειες, και οι άνεμοι να μην είναι ιδιαίτερα σφοδροί τον επερχόμενο χειμώνα. Τα Μαιμακτήρια λάμβαναν χώρα το τελευταίο δεκαήμερο του μήνα. Ακολουθούσαν τα Πομπαία, κατά τα οποία πραγματοποιούνταν πομπή προς τιμήν του Μειλίχιου Δία για την μελλούμενη καλή σοδειά.

NOEMBΡΙΟΣ

Οι ονομασίες του μήνα

Από τις γεωργικές εργασίες οι οποίες πραγματοποιούνται στην διάρκειά του, και από τις καιρικές συνθήκες οι οποίες επικρατούν, έχει πάρει τα ονόματα:

Βροχάρης (πέφτουν πολλές βροχές)

Σποριάς ή Σπορίτης (λόγω της σποράς). Ο Νοέμβριος είναι ο κυρίως μήνας της σποράς των δημητριακών και των οσπρίων.

Μεσοσπορίτης (επειδή μέχρι την γιορτή της Παναγίας στις 21 Νοεμβρίου πρέπει να έχει τελειώσει τουλάχιστον η μισή σπορά)

Κρασομηνάς (γιατί σε πολλά μέρη, τότε ανοίγουν τα κρασιά)

Σκιγιάτης (επειδή μεγαλώνει η νύχτα και η γη σκιάζεται)

Παχνιστής (γιατί κλείνουν πλέον τα ζώα στο παχνί)

Λόγω των εορτών του ονομάζεται:

Αι-Στράτηγος, Αι-Ταξιάρχης και Αρχαγγελιάτης, από την εορτή των Ταξιαρχών στις 8 Νοεμβρίου.

Αι-Φίλιππας ή Φιλιππιάτης, από την εορτή του Αγίου Φιλίππου στις 14 Νοεμβρίου, οπότε ξεκινά η νηστεία η οποία οδηγεί στην εορτή των Χριστουγέννων.

Αγιαντρέας, Αντριάς ή Αγιαντριάς, από την εορτή του Αγίου Ανδρέα στις 30 Νοεμβρίου.

Γεωργικές εργασίες

Σπέρνουμε: Σιτάρι, κριθάρι, φακές, ρεβίθια, μαρούλια, πράσα.

Φυτεύουμε: Κρεμμύδια, σκόρδα, μπιζέλια, κουκιά.

Μεταφυτεύουμε: Μπρόκολα κουνουπίδια, μαρούλια, πράσα, σέλινο, αγκινάρες.

Συγκομιδή: Λεμόνια, πορτοκάλια, μανταρίνια, ελιές, μαρούλια, κρεμμύδια, ραδίκια, ζοχούς, ρόκα, σπανάκι, σέσκλα, λάπατα, σινάπια, τσουκνίδες, μάραθο.

Ξεβοτάνισμα ζιζανίων από τα κηπευτικά. Συγκομιδή και αποξήρανση των ωφέλιμων ζιζανίων όπως η τσουκνίδα, η οποία γίνεται γέμιση σε πίτες, αλλά και αποξηραίνεται και χρησιμοποιείται ως λίπασμα και προστασία των φυτών.

Σκάλισμα των λαχανικών και λίπανση με φουσκί ή κομπόστ.

Ψέκασμα αν χρειάζεται των φυλλοβόλων δένδρων.

Κλαδεύουμε τις ελιές μας από τα άγρια παρακλάδια.

Όργωμα του χωραφιού για να είναι έτοιμο για την σπορά των δημητριακών, τα οποία σπέρνονται μέχρι τέλος Νοεμβρίου.

Μαζεύουμε τις ελιές και παίρνουμε το ελαιόλαδο.

Μαζεύουμε φύλλα και άλλα υλικά για την κομποστοποίηση.

Οι Πλειάδες

Ο Όμηρος, ο Ησίοδος και ο Πτολεμαίος αναφέρουν ότι η δύση του αστερισμού των Πλειάδων (Πούλια) λίγο μετά τη δύση του ηλίου, στις 3 Νοεμβρίου, περίπου, σηματοδοτούσε την επιδείνωση του καιρού και το τέλος των θαλασσινών ταξιδιών, λόγω των ισχυρών ανέμων οι οποίοι άρχιζαν να επικρατούν. Με βάση την Πούλια, ο λαός μας προσδιόριζε την ώρα, κατά την διάρκεια της νύχτας, και έτσι κανόνιζε τις εργασίες του.

Οι γιορτές

Στη διάρκεια του Νοεμβρίου, το κρύο αρχίζει να δυναμώνει. Αυτή την μεταβολή, την «μηνάει» ο Άγιος Μηνάς, που γιορτάζει στις 11 Νοεμβρίου. Το κρύο δυναμώνει περισσότερο του Αγίου Φιλίππου στις 14 Νοεμβρίου, και «αντρειεύει» του Αγίου Ανδρέα, στις  30 Νοεμβρίου, γι’ αυτό και «Του Αϊ-Ντριός, αντρειεύει το κρύο».

Παροιμίες

Εμπνευσμένες από τον αγροτικό και ποιμενικό βίο, οι παροιμίες του μήνα μας θυμίζουν τους στενούς δεσμούς των προγόνων μας με την γη μας, και την σοφία χιλιάδων χρόνων, της οποίας απόσταγμα είναι η λαϊκή σοφία όπως εκφράζεται μέσα από αυτές.

  • Τον Οκτώβρη τα κουδούνια , τον Νοέμβρη παραμύθια.
  • Τον Νοέμβρη και Δεκέμβρη, φύτευε καταβολάδες.
  • Άι- Μηνάς εμήνυσε του πάππου του χειμώνα:

-Έρχομαι ή δεν έρχομαι και τ’ Άι- Φιλίππου αυτού είμαι

  • Η πούλια βασιλεύοντας το μήνυμά της στέλνει:

Ούτε τσοπάνος στα βουνά ούτε ζευγάς στους κάμπους

  • Αν τ’ Άι Φιλίππου λείπω, τ’ Άγια, των Αγιών δε λείπω
  • Ο Νοέμβρης σαν θα έλθει, τα γομάρια μέσα κλείνει
  • Του Σαρανταμέρου η μέρα, καλημέρα – καλησπέρα

(Φ. 224)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this:
close-alt close collapse comment ellipsis expand gallery heart lock menu next pinned previous reply search share star