14 Σεπτεμβρίου: Ο Σταυρός και ο βασιλικός

μδ

 

Στις 14 Σεπτεμβρίου η Ορθόδοξη Εκκλησία εορτάζει την εύρεση του Τιμίου Σταυρού από την βασιλομήτορα Ελένη, το 326. Το γεγονός αναφέρεται από πολλούς ιστορικούς της Πρωτοβυζαντινής περιόδου.

Σύμφωνα με την παράδοση,  ο αυτοκράτορας Αδριανός είχε οικοδομήσει το 135,  με την δεύτερη καταστροφή της Ιερουσαλήμ, ναό της Αφροδίτης στο σημείο όπου ετάφη ο Χριστός. Εκεί, και αφού τον κατεδάφισε, η ρωμαία Αυτοκράτειρα βρήκε κάτω από τα θεμέλιά του τρεις σταυρούς. Οι εκκλησιαστικοί ιστορικοί Φιλοστόργιος και Νικηφόρος αναφέρουν ότι προκειμένου να διαπιστωθεί ποιος από τους τρεις ήταν ο σταυρός του Χριστού, ο επίσκοπος Ιεροσολύμων ακούμπησε το σώμα μίας ευσεβέστατης νεκρής γυναίκας διαδοχικά και με τους τρεις σταυρούς. Μόλις το νεκρό σώμα της γυναίκας ακούμπησε τον Τίμιο Σταυρό,  αναστήθηκε. Την 14η Σεπτεμβρίου του 335 έγινε η Ύψωση του Τιμίου Σταυρού στον ναό της Αναστάσεως τον οποίο είχε ανεγείρει η βασιλομήτωρ σύμφωνα με το πρόγραμμα ανοικοδομήσεως ναών το οποίο εμπνεύστηκε και χρηματοδότησε ο γιος της Αυτοκράτορας Κωνσταντίνος, αντιλαμβανόμενος την δυναμική της νέας θρησκείας.

Τρεις αιώνες μετά, ο αυτοκράτορας Ηράκλειος ύψωσε για δεύτερη φορά τον Τίμιο Σταυρό, τον οποίο επανέφερε στα χέρια των Ορθοδόξων Χριστιανών μετά από 14 χρόνια κατοχής του από τους Πέρσες.

Σύμφωνα με άλλη παράδοση η Αγία Ελένη δεν έβρισκε άνθρωπο να της πει πού είναι ο Σταυρός του Ιησού, μέχρι που πάτησε κατά λάθος ένα αρωματικό φυτό, τον βασιλικό. Εκεί ανέσκαψε και βρήκε τον σταυρό. Λέγεται πως ο βασιλικός φύτρωσε από τον ιδρώτα που έτρεξε από το μέτωπο του Χριστού, κι οι παπαρούνες από το αίμα Του. Γι΄ αυτό και του Σταυρού οι ιερείς μοιράζουν στους πιστούς βασιλικό, που τον έχουν πάει οι νοικοκυρές από την προηγουμένη στην εκκλησία για να ευλογηθεί.

helenbasil

Βασιλικός, ο βασιλιάς

O βασιλικός είναι ετήσιο, ποώδες φυτό, κατ’ εξοχήν ινδοευρωπαϊκής προελεύσεως. Λέγεται ότι, όταν ο Μέγας Αλέξανδρος από την εκστρατεία του στις Ινδίες, μεταξύ των άλλων, έφερε στην πατρίδα και το φυτό του βασιλέως, τον βασιλικό.

Ο Ρωμαίοι θεωρούσαν τον βασιλικό ερωτικό φίλτρο, σημάδι αγάπης και φυλακτό. Οι Αιγύπτιοι τον χρησιμοποιούσαν, μαζί με άλλα φυτά, στις ταριχεύσεις, και οι Γαλάτες σε τελετές εξαγνισμού, μαζί με νερό πηγής.  Εκεί ίσως να έχει τις ρίζες του και το έθιμο του αγιασμού με την χρήση βασιλικού.

Στη λαϊκή παράδοση, «όπου φυτρώνει βασιλικός δε πηγαίνει το κακό».

Ο βασιλικός όταν προσφέρεται ως δώρο, φέρνει καλή τύχη σε ένα νέο σπιτικό.

Για την Ιατρική, ο βασιλικός διαθέτει αντισηπτικές και αποχρεμπτικές ιδιότητες και θεωρείται εξαιρετικό εφιδρωτικό.

Οι θεραπευτικές ιδιότητες του βασιλικού βρίσκονται κυρίως στο αντισπασμωδικό αιθέριο έλαιό του. Το αφέψημα από βασιλικό είναι χωνευτικό, διουρητικό και τονωτικό, καταπραΰνει το έντερο και τις ημικρανίες, και διευκολύνει την παραγωγή γάλακτος σε μητέρες που θηλάζουν.

Το εκχύλισμα βασιλικού είναι ευεργετικό κατά της στοματίτιδας, του επιχείλιου έρπητα και της ναυτίας. Είναι ακόμη ένα από τα καλύτερα εντομοαπωθητικά.

Στην Γαστρονομία, ο βασιλικός θεωρείται ο βασιλιάς των μυρωδικών, με πιο διαδεδομένη την ποικιλία του πλατύφυλλου ή Ιταλικού βασιλικού ο οποίος χρησιμοποιείται και στην παρασκευή της σάλτσας pesto. Η κατανάλωση φύλλων βασιλικού με λάδι στην σαλάτα, καταπολεμά την δυσκοιλιότητα.

Ο βασιλικός αναπτύσσεται σε φωτεινή θέση. Με τα πρώτα κρύα, σε  θερμοκρασία κάτω των 15C, μεταφέρουμε τον βασιλικό στο εσωτερικό, σε θέση με αρκετό φως.

basilikos

Ο σπόρος που ξαναγεννιέται

Δυο δουλειές γίνονται με τον βασιλικό του Σταυρού. «Πιάνεται» ο νέος βασιλικός και αναπιάνεται το προζύμι της χρονιάς.

Με τον Αγιασμό και το βασιλικό της Υψώσεως του Σταυρού φτιάχνεται το προζύμι της νέας χρονιάς, το οποίο χρησιμοποιείται για τα πρόσφορα της λειτουργίας αλλά και για το ψωμί της καθημερινής διατροφής.

Τον βασιλικό που παίρνουν από τον ιερέα, τον χρησιμοποιούν για να σταυρώσουν το προζύμι και στην συνέχεια τον τοποθετούν μέσα σε ποτήρι με νερό για να βγάλει ρίζες για να τον ξαναφυτεύσουν.

«Βασιλικός κι αν μαραθεί

Κι αν γείρουν τα κλωνιά του

Ρίξε νερό στη ρίζα του

Να’ ρθεί στα πρωτινά του».

Η παρασκευή του προζυμιού γίνεται άλλη μια φορά μέσα στο θρησκευτικό έτος, την Γ΄ Κυριακή των Νηστειών, της Σταυροπροσκυνήσεως.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Η παρασκευή νέου προζυμιού

Παίρνουν οι νοικοκυρές ένα κλαδί βασιλικό από τα χέρια του ιερέα. Σ’ ένα δοχείο βάζουν λίγο χλιαρό νερό. Ρίχνουν μόνο αλεύρι και ανακατεύουν μέχρι να γίνει πηχτός χυλός. Από πάνω βάζουν σε σχήμα σταυρού τα ευλογημένα κλαδιά του βασιλικού. Άλλες νοικοκυρές βράζουν τον βασιλικό και το χλιαρό νερό το χρησιμοποιούν στην παρασκευή του χυλού. Τυλίγουν το δοχείο με μια καθαρή πετσέτα και το αφήνουν μερικές ώρες «να γίνει». Το θαύμα έγκειται στο ότι το προζύμι γίνεται χωρίς την προσθήκη ενζύμου (μαγιάς),  με την ενέργεια της χάριτος του Τιμίου Σταυρού. Το προζύμι αυτό για 40 μέρες δεν το δανείζουν, και το πρώτο ψωμί που θα ζυμώσουν θα το κάνουν λειτουργιά και θα το μοιράσουν.

Η ιερότητα της μέρας συντελεί ώστε να γίνονται τότε και οι προετοιμασίες για την σπορά που πλησιάζει. Για τον σκοπό αυτό στέλνουν στην εκκλησία πολυσπόρι, μείγμα απ’ όλα τα είδη των σπόρων, κριθάρι, φασόλια, κουκιά, κλπ.,  για να λειτουργηθούν και να ευλογηθούν, και στην συνέχεια να σπαρθούν μαζί με τους υπόλοιπους σπόρους που θα ευλογηθούν από αυτούς.

Προστασία και ευφορία λοιπόν, με την ευλογία του παντοτινά ευλογημένου και ευλογούντος  Σταυρού.

ΜΕΛΙΤΙΝΗ ΔΟΝΤΑ

(ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΕΜΠΡΟΣ, Φ. 216)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: